Η φωτογραφική διαδρομή της Νίκης Γλεούδη είναι μια διαρκής αναζήτηση της ομορφιάς που κρύβεται στο φαινομενικά συνηθισμένο

Της Αθανασίας Μπίδιου

Με τη φωτογραφική μηχανή στο χέρι και το βλέμμα στραμμένο στις μικρές, αυθόρμητες ιστορίες της καθημερινότητας, η φωτογράφος δρόμου Νίκη Γλεούδη έχει καταφέρει να μετατρέψει την παρατήρηση σε προσωπική μορφή τέχνης. Από τους δρόμους της Θεσσαλονίκης μέχρι το πολύχρωμο Μαϊάμι και από το Λονδίνο μέχρι τη Νέα Υόρκη, η φωτογραφική της διαδρομή είναι γεμάτη εικόνες, ανθρώπινες συναντήσεις και απρόσμενες συμπτώσεις. Πάνω απ’ όλα, όμως, είναι μια διαρκής αναζήτηση της ομορφιάς που κρύβεται στο φαινομενικά συνηθισμένο.

Γεννημένη και μεγαλωμένη στη Θεσσαλονίκη, με οκτώ χρόνια ζωής στο Μαϊάμι και μια αξιόλογη διεθνή φωτογραφική παρουσία, η Νίκη Γλεούδη έχει αναπτύξει μια ιδιαίτερη σχέση με τη φωτογραφία δρόμου. Μια σχέση που δεν περιορίζεται στην αισθητική μιας εικόνας, αλλά αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τους ανθρώπους και τον κόσμο.

Η φωτογραφία μπήκε στη ζωή της από μικρή ηλικία και, παρότι η πορεία της δεν ήταν αποκλειστικά συνδεδεμένη με αυτήν, παρέμεινε ένας τρόπος να παρατηρεί και να κατανοεί τον κόσμο γύρω της. Ήταν περίπου οκτώ ετών όταν κράτησε στα χέρια της μια απλή Kodak Instamatic. Μπροστά της βρίσκονταν οι γονείς της αγκαλιασμένοι, ενώ ο πατέρας της τής εξηγούσε πώς να πατήσει το κουμπί. Εκείνη απαθανάτισε ακριβώς αυτή τη στιγμή.

«Στα δεκατρία μου, ο πατέρας μου μού χάρισε μια παλιά χειροκίνητη φωτογραφική μηχανή του, μια Kodak Retina της δεκαετίας του ’50. Έπρεπε να τραβήξω τον φακό προς τα έξω και να ρυθμίσω μόνη μου την απόσταση, το διάφραγμα και την ταχύτητα. Στην αρχή την έπαιρνα μαζί μου μόνο σε κάποια ταξίδια, αλλά όσο μεγάλωνα άρχισα να φωτογραφίζω όλο και περισσότερο», λέει στη Vwoman η Νίκη Γλεούδη.

Στη διάρκεια των σπουδών της στη Διοίκηση Επιχειρήσεων στο Washington University στο St. Louis παρακολούθησε μαθήματα φωτογραφίας, άρχισε να εξερευνά τη φωτογραφία δρόμου και πέρασε αμέτρητες ώρες στον σκοτεινό θάλαμο, χάνοντας συχνά την αίσθηση του χρόνου. Εκεί ανακάλυψε τη μαγεία όχι μόνο της δημιουργίας μιας εικόνας, αλλά και της δυνατότητας να διασώζει στιγμές από τη λήθη.

«Με γοήτευσε η δυνατότητα να ανακαλύπτω ενδιαφέρουσες εικόνες μέσα στην καθημερινότητα, να παρατηρώ τους ανθρώπους και να αποτυπώνω στιγμές που διαφορετικά θα περνούσαν απαρατήρητες», τονίζει.

Η τέχνη του να βλέπεις πέρα από το προφανές

Αυτό που γοητεύει τη Νίκη στη φωτογραφία δρόμου είναι η πρόκληση να ανακαλύπτει μια τάξη και μια ομορφιά μέσα στο χάος της καθημερινότητας. Να βρίσκει, ανάμεσα σε όλα όσα συμβαίνουν ταυτόχρονα γύρω της, μια σύνθεση, μια σχέση, μια στιγμή όπου το φως, το κάδρο, οι άνθρωποι και οι εκφράσεις συνυπάρχουν με έναν ξεχωριστό τρόπο.

Σημαντική θέση στη φωτογραφική της ματιά κατέχει και η παιχνιδιάρικη πλευρά της καθημερινότητας. Το χιούμορ, οι οπτικές αντιπαραθέσεις, οι απροσδόκητοι συνδυασμοί και οι παράξενες συμπτώσεις που εκτυλίσσονται μπροστά στα μάτια μας αποτελούν για εκείνη ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης. Μια φαινομενικά ασύνδετη συνύπαρξη ανθρώπων και αντικειμένων, μια αστεία χειρονομία ή μια απρόσμενη οπτική σύμπτωση μπορούν να μεταμορφώσουν μια συνηθισμένη σκηνή σε εικόνα γεμάτη ευρηματικότητα και χιούμορ.

Η φωτογραφία της, έτσι, δεν αναζητά μόνο το συναίσθημα και την ανθρώπινη επαφή, αλλά και εκείνες τις μικρές εκπλήξεις της ζωής που προκαλούν ένα χαμόγελο, ξαφνιάζουν ή προσκαλούν τον θεατή να κοιτάξει μια δεύτερη φορά.

Είναι μια διαρκής άσκηση παρατήρησης και διαίσθησης, που καλλιεργείται με τον χρόνο και τις αμέτρητες ώρες στον δρόμο. «Μαθαίνεις να αντιλαμβάνεσαι τις δυναμικές μιας σκηνής, να διαισθάνεσαι όσα ενδέχεται να συμβούν, γνωρίζοντας όμως ότι τα πάντα μπορούν να εξελιχθούν απρόβλεπτα. Χρειάζεται υπομονή, επιμονή, παρατηρητικότητα και φυσικά τύχη. Αλλά σπάνια είναι μόνο θέμα τύχης», εξηγεί.

Για τη Νίκη Γλεούδη, άλλωστε, η φωτογραφία δρόμου δεν περιορίζεται κυριολεκτικά στον δρόμο. Είναι η αναζήτηση αυθόρμητων, ξεχωριστών στιγμών της καθημερινής ζωής, όπου κι αν αυτές συμβαίνουν. «Και υπάρχει κάτι ακόμη που αγαπώ ιδιαίτερα: όταν φωτογραφίζω, αισθάνομαι απόλυτα παρούσα στη στιγμή. Σαν να εξαφανίζεται οτιδήποτε άλλο γύρω μου και να συγκεντρώνομαι ολοκληρωτικά σε αυτό που συμβαίνει μπροστά μου», προσθέτει.

Εμπνέεται από την καθημερινή ζωή, τους ανθρώπους και τις σχέσεις μεταξύ τους. Μια χειρονομία, ένα βλέμμα, μια ανεπαίσθητη αλληλεπίδραση, αλλά και μια ευφυής οπτική αντίθεση μπορεί να αποκαλύπτουν πολύ περισσότερα απ’ όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά.

«Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα η ενέργεια που υπάρχει πίσω από μια σκηνή, ακόμη κι όταν δεν είναι άμεσα ορατή. Παράλληλα, η σύνθεση, το φως, το χρώμα, το κάδρο, το χιούμορ και οι απρόσμενες συμπτώσεις παίζουν καθοριστικό ρόλο», αναφέρει.

Αν και ξεκίνησε με την ασπρόμαυρη φωτογραφία, στην πορεία έμαθε να βλέπει και να εκφράζεται μέσα από το χρώμα. «Με έναν τρόπο, το χρώμα είναι κι αυτό συναίσθημα. Με γοητεύει όταν όλα αυτά συνυπάρχουν και δημιουργούν μια εικόνα που ξεπερνά την απλή καταγραφή μιας στιγμής», σημειώνει η Νίκη Γλεούδη.

Ωστόσο, πίσω από την αισθητική, το χιούμορ και το παιχνίδι των εικόνων υπάρχει πάντα ο άνθρωπος. «Δεν φωτογραφίζω με διάθεση να κρίνω ή να χαρακτηρίσω. Προσπαθώ να προσεγγίζω τους ανθρώπους με σεβασμό, να τους βλέπω όπως είναι και να αναδεικνύω κάτι ιδιαίτερο, όμορφο ή ανθρώπινο μέσα σε μια φαινομενικά συνηθισμένη στιγμή. Πιστεύω άλλωστε ότι, παρά τις διαφορετικές κουλτούρες και συνθήκες στις οποίες ζούμε, οι άνθρωποι μοιάζουμε πολύ περισσότερο απ’ όσο διαφέρουμε», επισημαίνει.

Κάποιες φορές αισθάνεται μέρος της σκηνής που φωτογραφίζει, σαν να δημιουργείται μια στιγμιαία σύνδεση με τους ανθρώπους. Άλλες φορές επιλέγει τη θέση του αόρατου παρατηρητή. Και στις δύο περιπτώσεις, στόχος της παραμένει η αυθεντικότητα.

Από τη Θεσσαλονίκη στο Μαϊάμι και ξανά πίσω

Η ζωή της Νίκης συνδέεται βαθιά με δύο πόλεις που, αν και τόσο διαφορετικές, έχουν αφήσει το δικό τους αποτύπωμα στη ματιά της. Από το 2012 έως το 2020 έζησε μόνιμα στο Μαϊάμι, μια πόλη με έντονη πολιτισμική πολυμορφία, εκρηκτικά χρώματα και ιδιαίτερο φως. Η καθημερινή επαφή με ανθρώπους διαφορετικής καταγωγής και κουλτούρας διεύρυνε τους ορίζοντές της, τόσο προσωπικά όσο και καλλιτεχνικά.

«Μέσα από τη φωτογραφία, αλλά και από την καθημερινή επαφή με ανθρώπους διαφορετικής καταγωγής και κουλτούρας, συνειδητοποιώ όλο και περισσότερο πόσα κοινά έχουμε», υπογραμμίζει η Νίκη Γλεούδη.

Αυτή η διαπίστωση διατρέχει και τη φωτογραφική της φιλοσοφία. Πίσω από τις διαφορετικές γλώσσες, συνήθειες και πολιτισμικές αναφορές, αναγνωρίζει συναισθήματα και συμπεριφορές που ενώνουν τους ανθρώπους. Μια χειρονομία τρυφερότητας, μια αυθόρμητη έκφραση χαράς ή μια σιωπηλή στιγμή επικοινωνίας μπορούν να γίνουν κατανοητές χωρίς καμία μετάφραση.

Η επιστροφή της στη Θεσσαλονίκη, το 2020, έγινε για οικογενειακούς λόγους, αλλά και από τη βαθιά αγάπη της για την Ελλάδα και τη γενέτειρά της. Σήμερα η πόλη αποτελεί και πάλι τη μόνιμη βάση της.

«Η Θεσσαλονίκη είναι η πόλη όπου γεννήθηκα, μεγάλωσα και εξακολουθώ να ζω. Είναι αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μου», λέει.

Παρότι φωτογραφίζει σχετικά σπάνια στη Θεσσαλονίκη, κάθε φορά που το κάνει προσπαθεί να την προσεγγίσει με φρέσκια ματιά, ανακαλύπτοντας κάτι καινούργιο ακόμη και σε μέρη που γνωρίζει καλά. Άλλωστε, η πρόκληση της φωτογραφίας δρόμου βρίσκεται ακριβώς εκεί: στην ικανότητα να παρατηρεί κανείς το οικείο σαν να το αντικρίζει για πρώτη φορά και να ανακαλύπτει τις μικρές, απρόσμενες ιστορίες που κρύβονται μέσα του.

Μια φωτογραφική διαδρομή με διεθνή αναγνώριση

Η προσωπική της αναζήτηση την έχει οδηγήσει σε σημαντικές φωτογραφικές διοργανώσεις, εκθέσεις και μουσεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.

Ανάμεσα στους σταθμούς που ξεχωρίζει βρίσκονται οι συμμετοχές της σε εκθέσεις στο Somerset House του Λονδίνου, στο HistoryMiami Museum και στο International Center of Photography (ICP) Museum της Νέας Υόρκης. Στο τελευταίο, μάλιστα, τρία έργα της παρουσιάστηκαν για αρκετούς μήνες, έπειτα από πρόσκληση του ίδιου του οργανισμού.

Ξεχωριστή θέση στην καλλιτεχνική της διαδρομή κατέχει και η ατομική της έκθεση στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στη Θεσσαλονίκη, η οποία, αν και δεν αφορούσε τη φωτογραφία δρόμου, αποτελεί έναν ακόμη σημαντικό σταθμό της δημιουργικής της πορείας.

Παράλληλα, έχει προσκληθεί ως κεντρική ομιλήτρια σε διεθνή φωτογραφικά φεστιβάλ, έχει συμμετάσχει ως κριτής και μοιράζεται τις γνώσεις και τις εμπειρίες της μέσα από φωτογραφικούς περιπάτους και εργαστήρια.

Παρότι οι διακρίσεις αποτελούν σημαντική αναγνώριση της δουλειάς της, η ίδια δεν τις αντιμετωπίζει ως τον μοναδικό δείκτη επιτυχίας. Εξίσου πολύτιμες θεωρεί τις γνωριμίες, τις φιλίες και τις εμπειρίες που έχουν προκύψει μέσα από τη φωτογραφία.

Οι ιστορίες που δεν χρειάζονται λέξεις

Τελικά μπορεί μια φωτογραφία να αφηγηθεί μια ιστορία καλύτερα από τις λέξεις; Η Νίκη Γλεούδη δεν θεωρεί ότι οι δύο μορφές έκφρασης χρειάζεται να ανταγωνίζονται.

«Δεν ξέρω αν μπορεί να αφηγηθεί μια ιστορία καλύτερα από τις λέξεις, σίγουρα όμως μπορεί να το κάνει διαφορετικά. Προσωπικά, με ενδιαφέρουν οι φωτογραφίες που δεν δίνουν όλες τις απαντήσεις. Εκείνες που υπονοούν μια ιστορία, αλλά αφήνουν κάτι ανοιχτό, κάτι που δεν γνωρίζουμε. Μου αρέσει ο θεατής να μην είναι απλώς παρατηρητής, αλλά να γίνεται κατά κάποιον τρόπο συμμέτοχος. Να αναρωτιέται τι προηγήθηκε, τι μπορεί να ακολουθήσει, να αναζητά τις δικές του απαντήσεις και τελικά να ολοκληρώνει ο ίδιος την ιστορία. Ίσως αυτή να είναι και μία από τις μεγαλύτερες δυνάμεις της φωτογραφίας: ότι η ίδια εικόνα μπορεί να αφηγηθεί διαφορετικές ιστορίες σε διαφορετικούς ανθρώπους», σημειώνει.

Σε μια εποχή όπου οι εικόνες διαδέχονται η μία την άλλη με καταιγιστικούς ρυθμούς, αυτή η προσέγγιση αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Τα social media, όπως λέει η Νίκη, έχουν προσφέρει στους φωτογράφους πρωτόγνωρες δυνατότητες επικοινωνίας και προβολής, αλλά ταυτόχρονα έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο καταναλώνουμε τη φωτογραφία.

Η ταχύτητα και ο τεράστιος όγκος οπτικού περιεχομένου συχνά δεν μας επιτρέπουν να σταθούμε μπροστά σε μια εικόνα και να την παρατηρήσουμε ουσιαστικά.

Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί ένα ακόμη πιο σύνθετο περιβάλλον. Προσφέρει νέες δημιουργικές δυνατότητες, αλλά θέτει και ερωτήματα σχετικά με την αυθεντικότητα και την αξιοπιστία της εικόνας.

Για τη Νίκη Γλεούδη, ωστόσο, η αξία της φωτογραφίας δρόμου παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με την πραγματικότητα. «Το γεγονός ότι κάτι συνέβη μπροστά στον φωτογράφο και εκείνος κατάφερε να το αναγνωρίσει και να το αποτυπώσει είναι για μένα ουσιαστικό μέρος της φωτογραφικής δημιουργίας», εξηγεί.

Η ευτυχία του να είσαι απόλυτα παρούσα

Η φωτογραφία δεν αποτελεί μια αδιάκοπη καθημερινή δραστηριότητα για τη Νίκη, όσο κι αν θα το επιθυμούσε. Υπάρχουν υποχρεώσεις, περίοδοι που ο χρόνος είναι περιορισμένος και διαστήματα κατά τα οποία η μηχανή μένει στην άκρη. Όταν όμως βρίσκει την ευκαιρία να βγει και να φωτογραφίσει, η εμπειρία αποκτά μια σχεδόν λυτρωτική διάσταση.

«Όταν κρατώ τη μηχανή μου, νιώθω σαν να μπαίνω σε μια άλλη διάσταση. Είμαι απόλυτα συγκεντρωμένη στο παρόν, απορροφημένη από όσα συμβαίνουν γύρω μου. Και παρόλο που πολλές φορές επιστρέφω σωματικά εξαντλημένη, αισθάνομαι αναζωογονημένη, γεμάτη ενέργεια και μια απίστευτη ελαφρότητα. Είναι μια αίσθηση που δύσκολα περιγράφεται, αλλά είναι ένας από τους βασικούς λόγους που αγαπώ τόσο τη φωτογραφία», ομολογεί η Νίκη.

Όσο για το μέλλον, θέλει να συνεχίσει να φωτογραφίζει, να ταξιδεύει, να εξελίσσει τη ματιά της και να ανταλλάσσει εμπειρίες με άλλους δημιουργούς, μέσα από φεστιβάλ, περιπάτους και εργαστήρια.

Πάνω απ’ όλα, όμως, θέλει να διατηρήσει την περιέργεια και τον ενθουσιασμό που αισθάνεται κάθε φορά που βγαίνει στον δρόμο με τη φωτογραφική της μηχανή.