Η αυξημένη χρήση ψηφιακών μέσων συνδέεται με χαμηλότερη σχολική επίδοση, δυσκολίες στη γλωσσική ανάπτυξη και κοινωνικοσυναισθηματικά προβλήματα
Οι οθόνες είναι πλέον παντού στην καθημερινότητα των παιδιών. Από ένα βίντεο στο tablet και ένα παιχνίδι στο κινητό μέχρι το YouTube, το streaming και, στις μεγαλύτερες ηλικίες, τα social media, ο χρόνος που περνούν μπροστά σε μια οθόνη αυξάνεται εύκολα χωρίς καν να το αντιλαμβανόμαστε.
Μια νέα μεγάλη επιστημονική ανασκόπηση έρχεται τώρα να δείξει ότι αυτός ο χρόνος μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία για την ανάπτυξη των παιδιών απ’ όσο πιστεύαμε μέχρι σήμερα.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό JAMA Pediatrics, συγκέντρωσε στοιχεία για περισσότερα από 2,8 εκατομμύρια παιδιά σε 64 χώρες. Τα αποτελέσματα συνδέουν την αυξημένη χρήση ψηφιακών μέσων με χαμηλότερη συνολική σχολική επίδοση, δυσκολίες στη γλωσσική ανάπτυξη, αλλά και περισσότερα κοινωνικά και συναισθηματικά προβλήματα.
Αυτό που έκανε ιδιαίτερη εντύπωση στους ερευνητές ήταν το μέγεθος αυτών των συσχετίσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις ήταν αντίστοιχο ή ακόμη μεγαλύτερο από εκείνο άλλων παραγόντων που γνωρίζουμε ότι μπορούν να επηρεάσουν την ανάπτυξη ενός παιδιού, όπως το κοινωνικοοικονομικό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει, οι γονεϊκές συμπεριφορές ή η πρόωρη γέννηση.
Τι συμβαίνει με τη σχολική επίδοση και τη γλώσσα
Η μεγαλύτερη χρήση οθονών για gaming, social media και streaming συνδέθηκε συνολικά με χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις. Παράλληλα, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα παιδιά με μεγαλύτερη έκθεση στις οθόνες παρουσίαζαν και φτωχότερη γλωσσική ανάπτυξη.
Η εικόνα, ωστόσο, δεν ήταν ίδια σε κάθε τομέα. Όταν εξετάστηκαν ξεχωριστά οι επιδόσεις στην ανάγνωση, στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες, δεν βρέθηκε σαφής σύνδεση με τον χρόνο οθόνης. Οι επιστήμονες διευκρινίζουν, όμως, ότι τα συγκεκριμένα πεδία έχουν μελετηθεί λιγότερο, επομένως δεν υπάρχουν ακόμη αρκετά στοιχεία για ασφαλή συμπεράσματα.
Οι οθόνες και η συναισθηματική υγεία των παιδιών
Τα ευρήματα δεν περιορίζονται στο σχολείο. Περισσότερος χρόνος μπροστά στις οθόνες συνδέθηκε και με περισσότερες συναισθηματικές δυσκολίες, αλλά και προβλήματα στις σχέσεις των παιδιών με τους συνομηλίκους τους.
Οι ερευνητές βρήκαν επίσης συσχέτιση με συμπτώματα άγχους και κατάθλιψης, καθώς και με συμπεριφορές όπως η επιθετικότητα και συμπτώματα που σχετίζονται με τη ΔΕΠΥ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι επηρεάζεται κάθε πλευρά της ανάπτυξης. Για παράδειγμα, η μελέτη δεν βρήκε αντίστοιχη σύνδεση με τις εκτελεστικές λειτουργίες ή με συμπεριφορές όπως η συνεργασία και η διάθεση να βοηθήσει κανείς τους άλλους.
Είναι πράγματι οι οθόνες «χειρότερες από τη φτώχεια»;
Οι επιστήμονες αναφέρουν ότι το μέγεθος των συσχετίσεων που παρατήρησαν ήταν σε ορισμένες περιπτώσεις παρόμοιο ή μεγαλύτερο από αυτό που έχει καταγραφεί για το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο, τη συμπεριφορά των γονέων και την πρόωρη γέννηση.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ένα παιδί που χρησιμοποιεί πολλές ώρες το tablet του επηρεάζεται με τον ίδιο τρόπο με ένα παιδί που μεγαλώνει σε συνθήκες φτώχειας. Οι ερευνητές συγκρίνουν συγκεκριμένα στατιστικά μεγέθη και όχι συνολικά τις εμπειρίες ή τις συνθήκες ζωής των παιδιών.
Τα αποτελέσματα δεν χρειάζεται να γίνουν ακόμη μία πηγή άγχους ή ενοχής για τους γονείς. Άλλωστε, οι οθόνες αποτελούν πλέον μέρος της ζωής των παιδιών και δεν χρησιμοποιούνται όλες με τον ίδιο τρόπο. Άλλο είναι ένα παιδί που μιλά μέσω βιντεοκλήσης με τους παππούδες του, άλλο ένα εκπαιδευτικό παιχνίδι και άλλο οι ώρες ατελείωτου scrolling ή gaming.
Υπάρχει και μία ακόμη σημαντική διευκρίνιση: η συγκεκριμένη μελέτη δείχνει συσχετίσεις, όχι απαραίτητα αιτία και αποτέλεσμα. Δεν αποδεικνύει, δηλαδή, ότι οι πολλές ώρες μπροστά σε μια οθόνη προκαλούν από μόνες τους άγχος, χαμηλότερους βαθμούς ή δυσκολίες στη γλωσσική ανάπτυξη.
Η σχέση μπορεί να λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Ένα παιδί που δυσκολεύεται ήδη στις σχέσεις του με τους συνομηλίκους του, για παράδειγμα, μπορεί να καταφεύγει περισσότερο στις οθόνες. Από την άλλη, πολλές ώρες online μπορεί να περιορίζουν τον χρόνο που μένει διαθέσιμος για παιχνίδι, κίνηση, ύπνο, διάβασμα και πραγματική επικοινωνία.
