Κάθε φορά που ένα παιδί υπερασπίζεται τον φίλο του, μοιράζεται, βοηθά ή δείχνει κατανόηση, εκπαιδεύει τον εαυτό του στη γενναιότητα

Συχνά λέμε πως τα παιδιά βλέπουν τον κόσμο γύρω τους μέσα από έναν εγωκεντρικό φακό. Όμως, υπάρχουν στιγμές που αυτή η εικόνα ανατρέπεται πλήρως όταν βλέπουμε παιδιά να δείχνουν απέραντο θάρρος και αυτοθυσία μπροστά στον κίνδυνο.

Η πρόσφατη τραγωδία στο Southport της Αγγλίας, με την επίθεση σε νεαρά κορίτσια, αποκάλυψε συγκλονιστικές ιστορίες γενναιότητας. Παιδιά που στάθηκαν μπροστά για να προστατεύσουν τα αδέλφια τους, που κράτησαν πόρτες ανοιχτές για να σωθούν οι συμμαθητές τους, ή που παρέμειναν ψύχραιμα για να μη φέρουν τον πανικό. Ανάλογες μαρτυρίες έχουμε δει και από σχολικές επιθέσεις στις ΗΠΑ — και γεννούν ένα ερώτημα: Πώς είναι δυνατόν τόσο νέοι άνθρωποι να επιδεικνύουν τέτοια ωριμότητα και ενσυναίσθηση;

Η ψυχολογία του παιδικού θάρρους

Οι ψυχολόγοι συμφωνούν πως οι δεξιότητες ενσυναίσθησης και φροντίδας αρχίζουν να αναπτύσσονται πολύ νωρίτερα απ’ όσο νομίζουμε. Παιδιά μόλις ενός έτους μπορούν να αναγνωρίσουν τη λύπη ή τον φόβο στους άλλους, ενώ ήδη από τα δύο χρόνια, προσπαθούν να παρηγορήσουν, να δώσουν συμβουλές ή να αποσπάσουν την προσοχή από κάτι δυσάρεστο.

Η έρευνα του καθηγητή Peter Muris (2009) έδειξε πως το θάρρος στα παιδιά συνδέεται με χαρακτηριστικά όπως η εξωστρέφεια, η περιέργεια και η νοητική ωριμότητα. Μάλιστα, το 94% των παιδιών που συμμετείχαν είχε ήδη επιδείξει τουλάχιστον μία γενναία πράξη, όπως να υπερασπιστεί έναν φίλο ή να αντιμετωπίσει κάτι που το φόβιζε.

Η εξωστρέφεια φαίνεται να λειτουργεί και προστατευτικά απέναντι στο άγχος – κάτι που μπορεί να εξηγεί γιατί κάποια παιδιά παραμένουν ψύχραιμα σε συνθήκες κρίσης.

Όταν το στρες φέρνει… αλτρουισμό

Η ψυχολογία δείχνει ότι το στρες δεν οδηγεί πάντα σε φόβο και παράλυση. Έρευνες αποκάλυψαν ότι, σε συνθήκες πίεσης, ο εγκέφαλος ενεργοποιεί τα ίδια κυκλώματα που σχετίζονται με την ανταμοιβή και τη φροντίδα. Αυτό σημαίνει ότι σε μια κρίση, το σώμα μας μπορεί να στραφεί φυσικά προς τη βοήθεια των άλλων αντί να προσπαθήσει απλώς να ξεφύγει.

Αυτό το ένστικτο της φροντίδας δεν είναι μόνο ανθρώπινο – εμφανίζεται σε πολλά ζώα, από αρουραίους μέχρι γορίλες. Η ενσυναίσθηση και η ανάγκη να προστατεύσουμε, είναι μέρος της ίδιας μας της φύσης.

Τι μπορούν να μάθουν οι γονείς από αυτό

Οι ειδικοί πιστεύουν πως οι επαναλαμβανόμενες οδηγίες και οι ήρεμες, σταθερές συμπεριφορές των ενηλίκων λειτουργούν ως «άγκυρες» στο μυαλό των παιδιών. Σε κρίσιμες στιγμές, οι φράσεις που έχουν ακούσει πολλές φορές (“Μείνε ψύχραιμος”, “Βοήθησε τους γύρω σου”) ανακαλούνται ευκολότερα και μετατρέπονται σε πράξη.

Η εκπαίδευση στην ενσυναίσθηση, η ενθάρρυνση της αυτοπεποίθησης και η καλλιέργεια της ελπίδας και της αισιοδοξίας προστατεύουν τα παιδιά όχι μόνο από τον φόβο, αλλά και από τις ψυχολογικές συνέπειες του τραύματος.

Όταν βλέπουμε παιδιά να ενεργούν με θάρρος, ψυχραιμία και φροντίδα, δεν είναι τυχαίο. Είναι το αποτέλεσμα της εσωτερικής τους δύναμης αλλά και των αξιών που έχουν ήδη αρχίσει να μαθαίνουν στο σπίτι, στο σχολείο, στην κοινότητά τους.

Κάθε φορά που ένα παιδί υπερασπίζεται τον φίλο του, μοιράζεται, βοηθά ή δείχνει κατανόηση, εκπαιδεύει τον εαυτό του στη γενναιότητα. Και αυτή είναι ίσως η πιο πολύτιμη δεξιότητα που μπορεί να κουβαλήσει στην ενήλικη ζωή.

Πηγή: theconversation